Mindfulness versterkt de activiteit in de prefrontale cortex (PFC)[i]. Dit gebied functioneert bij chronische stress minder goed. Een belangrijke functie van de prefrontale cortex is onder andere het maken van realistische inschattingen van situaties en het voeren van regie over de emoties. Wanneer deze functie weer herstelt kunnen mensen weer toegang krijgen tot hun beoordelingsvermogen en kunnen kalmer reageren op prikkels.

Mindfulness versterkt de regulatiefunctie van de dACC[ii]. Deze structuur in het brein speelt een rol in aandacht en bij het bepalen welke prikkels voorrang krijgen. Bij chronische stress is hier vaak sprake van hyperactiviteit of juist ontregeling, wat zich kan uiten in moeite met concentreren of overspoeld raken door tegenstrijdige gevoelens. Een versterkte regulatiefunctie maakt het mogelijk om zelf te kunnen bepalen waar de focus van de aandacht naartoe gaat.

Mindfulness vermindert de reactiviteit van de amygdala, vooral wanneer de mindfulness beoefening wordt versterkt door aandacht voor zelf-compassie[iii]. De amygdala zijn onder andere verantwoordelijk voor het scannen van signalen op veiligheid. Dit kunnen zowel signalen vanuit het eigen lichaam zijn als signalen in de omgeving. Wanneer er hyperactiviteit is in de amygdala betekent dit dat het iemand een gevoel van onveiligheid ervaart. Wanneer hierbij ook de prefrontale cortex, zoals hierboven geschetst, ook weinig regie voert, kan dit alarm-gevoel en de ervaring onveilig te zijn continu aanhouden. Wanneer er minder reactiviteit is van de amygdala, is iemand ook weer in staat om weer langzaam te leren om te ervaren hoe veiligheid voelt.

Mindfulness activeert de insula[iv]. De insula ‘vangen’ de signalen vanuit het eigen lichaam, zoals honger, dorst, vermoeidheid, etc. Chronische stress zorgt voor verminderde activiteit van de insula. Wanneer deze functie weer herstelt kunnen mensen weer op een veilige en geleidelijke manier contact te maken met hun lichaamssignalen. Het tijdig voelen van vermoeidheid en andere signalen is belangrijk om uitputting van het systeem te voorkomen. Daarnaast is ook het kunnen voelen van behaaglijkheid, veiligheid, warmte, etc. belangrijk om het systeem te reguleren.

Langdurige meditatiebeoefening kan leiden tot volumetoename van de hippocampus[v], wat bijdraagt aan het verwerken en integreren van stressvolle herinneringen.

Mindfulness leert mensen om hun aandacht te verplaatsen naar het hier en nu, wat de overactiviteit van het Default Mode Netwek (DMN) tempert[vi]. Dit  kan leiden tot de beleving van ‘meer rust in het hoofd’.

De hersengebieden die bij mindfulness juist tot rust komen of versterkt worden, zijn grotendeels dezelfde als de gebieden die bij chronische stressklachten uit balans zijn. Hierdoor vormt mindfulness een potentiële herstelondersteunende interventie, mits zorgvuldig gefaseerd en afgestemd op het stressniveau en de belastbaarheid van de persoon.

[i] Treves, I. N., Pichappan, K., Hammoud, J., Bauer, C. C., Ehmann, S., Sacchet, M. D., & Gabrieli, J. D. (2024). The mindful brain: A systematic review of the neural correlates of trait mindfulness. Journal of cognitive neuroscience, 36(11), 2518-2555.

[ii] Zsadanyi, S. E., Kurth, F., & Luders, E. (2021). The effects of mindfulness and meditation on the cingulate cortex in the healthy human brain: A review. Mindfulness, 12(10), 2371-2387.

[iii] Babiy, Z., Frey, B. N., Bieling, P. J., McCabe, R. E., & Green, S. M. (2025). Mindfulness-Based Interventions and Neuroplasticity: A Review of Network Connectivity in Healthy and Clinical Samples. Mindfulness, 1-14.

[iv] Zie 2

[v] Gu, Y. Q., & Zhu, Y. (2022). Underlying mechanisms of mindfulness meditation: Genomics, circuits, and networks. World journal of psychiatry, 12(9), 1141.

[vi] Sezer, I., Pizzagalli, D. A., & Sacchet, M. D. (2022). Resting-state fMRI functional connectivity and mindfulness in clinical and non-clinical contexts: A review and synthesis. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 135, 104583.